ผญาก้อม 2

อย่าได้เลเสียถิ่มผักกะเดาต้นโกโก่ เดอ บาดฮ่าได้กินลาบฟานยังซิได้แล่นหา
บาดได้กินบาบปลายังสิได้นึกพ้อ คนิงโอ้เมื่อลุน
ยามเมื่อเฮาเซาห้องเมืองหลวงอุทรเทศ เขตบ่กว้างในท้องแคบจั่งโถน
เฮาเอาหัวซุกหม่นซ้นอยู่ในอุทร บ่มีบ่อนยืนท่าเดียวบ่มีย้าน
คันภายในท้องมารดาแก่แน่นอั่ง คือดั่งหินก้อนล้านแขนห้อยผูกคอ
มีแต่นั่งจ้อก้อตั้งต่อหายใจ อนามัยความุขบ่มีสบายหายฮ้อน
เว้าเถิงคุณบ่หน่อยหลายประการฉันสิอ่าน คุณพิ่นมีมากล้นทวีล้ำเล่าหลาย
ยามเมื่อลุกย่างย้ายที่ระวังตัว กลัวจักมีแนวต้องโดนตำให้เจ็บแสบ
เกรงว่าลูกในท้องกระเทือนล้มปวดคิง ฯ

อันว่าปิตาไท้มารดาทรงเดช ถือเมตตาว่าไว้จิตมั่นเทียงคง
จงจิตตัง กรณัง ยังหามุทิตามาไว้
อุเบกขาวางกางให้ดวงพระทัยแทนผูก ท่านจึงเลี้ยงลูกเต้าเยาว์น้อยใหญ่มา
มารดามีศีล ๕ ทรกรรมทั้ง ๔ ครั้นบ่มีหมู่นี้อย่าหวังถ่อนสิใหญ่สูง
จับจูงไปหน้าวีเฮาเข้าป่า จบเหวียงถิ่นตายจ้อยแต่เหิง
เฮาได้มาเลิงเล่นดูละครโรงใหญ่ เป็นชาติไทยอยู่สร้างเฮือนย้าวสืบสกุล
ก็เพราะบุญเพิ่นเลี้ยงกลิ้งกล่อมถนอมฮัก คราวรู้จักบุญคุณตอบแทนสนองไว้
คุณเพิ่นนอนไฟกล้าเผากายายามเฮาออก ทางปากกรอกน้ำฮ้อนนอนได้ ๗ วัน
คุณเพิ่นพันหมอยาแพทย์ ตำราเป็นไข้
เป็นสุกใสในเนื้อพุพองฝีดาษ โรคกลากโรคเกลื้อนเพียรให้ใหญ่สูง

ผญาก้อม 1

“.คันบ่ออกจากบ้านบ่เห็นถิ่นแดนไกล คันบ่ไปหาเฮียนแม่นบ่มีความฮู้…”

“.คันได้ลงงมแล้วสิคว้าหาปลาค่อใหญ่ คันบ่ได้แท้ ๆ ปลาลดน้อยกะสิเอา…..”

“..ลางเทื่อแฮงผู้ฮ้ายแฮ่งตื่มตดเหม็น แฮ่งดำแฮ่งติดตื่มลายเทิงแหล่….”

“…..อันว่ายูงยางต้นลมตีกะหักถ่อง บัดว่าเครื่องหญ้าป้องลมต้องบ่ฮ่องเภท์….”

“….เห็นว่ามีสุขล้นผักตำนินบ่อยากเบิ่ง คันได้กินต่อนซิ้นปลากั้งบ่อยากเหลี่ยว….”

“….คันได้กินกะปิแล้วอย่าลืมคุณปลาแดก ลางเทื่อเฮาแตกบ้านยังสิได้ใส่กิน….”

“….คันได้กินปลาแล้วอย่าลืมปูปะปล่อย ลางเทื่อปลาขาดหม้อยังสิได้ป่นปู….”

“….บ่อยากเว้าหางแมงเงาผัดมาแง่ บ่อยากเว้าแท้ ๆ หางแง้ผัดแง่มา
กะเลยจำใจเว้าอดสาฟังเอาให้แน่ คันแม่นผิดให้ซ่อยแก้ ถึกแท้ให้ค่อยฟัง….”

“….เห็นว่าดำขี่หลี่อย่าฟ้าวขี่เฮือกลาย เห็นว่าดำคอยลอยอย่าฟ้าวพายเฮือเว้น
บัดห่าเฮือคาแก้ดำขี้หลียังสิได้เอิ้นใส่ คันบ่เอิ้นใส่ข่อยเจ้าสิเอิ้นใส่ไผ ….”

“….อัศจรรย์ใจโอ้โอทองสั่งมาแตก บัดกะโป้หมากพร้าวสั่งมาหมั่นกว่าโอ….”

ใจประสงค์สร้างกลางดงกะวาท่ง
ใจประสงค์ขี้ค้านกลางบ้านกะว่าดง

ใจประสงค์ซ่ง กางเกงสิซื้อใส่
ใจประสงค์ยอดแก้วในถ้ำสิก่นหา

ใจประสงค์สร้างกลางดงกะว่าบ้าน
ใจประสงค์ขี้ค้าน กลางบ้านกะว่าดง

อัศจรรย์ใจแข้หางยาว ๆ สั่งมาได้ฮองนั่ง
บาดกระต่ายหางก้อม ๆ สั่งมาได้นั่งฮอง

ว่าสิกินตับฟ้า หางบ่ยาวยื้อบ่ฮอด
ว่าสิกินปอดฟ้าแขนสั้งยื้อบ่เถิง

หลู่โตนเป็ดเด่ อยากนอนคอนซ่อนไก่
ตืนเป่นเป่ปืนเป่นเป้ ปืนได้กะบ่เถิง

ชาติที่เป็นคนนี้คำพาทีคือเกียรติ
คำปากกล่าวออกแล้วประกันด้วยชาติสกุล

ตกกะเทินว่าได้จ้ำสิเป็นแกงหรือป่นกะตามถ่อน
มีตั้งแต่สิคุ้ยเหมิดถ้วยจั่งสิเอา

ตกกะเทินว่าได้สู้บ่มีถอยให้เขาด่า
นับมื้อแต่สิย่างไปหน้าสิถอยนั้นอย่าสิหวัง

อัศจรรย์ใจแฮ้งสิกุมกินแต่หมาเน่า
ข้าวเหนียวเต็มเล้าแนวเจ้ากะบ่สน

ทุกข์ยากฮ้ายกายก่ำผอมโซ คอบว่าโตบ่มีเงินเพิ่นบ่ถามเถิงจ้อย
ทุกข์ยากฮ้ายอายหมู่หมูหมาเห็นหมู่กาบินมาว่าแต่มันส ิมาถ้วง

ทุกข์ยากล้ำปากก่ำกินมันหมกปานใด๋นอจั่งสิได้กินมันต ้ม

ปางเจ้าหัวขึ้นอย่าลืมตนเฆี่ยนด่าจัวเดอ
คันจัวน้อยบ่ยกยอให้สิฉันได้ฮ่อมใด๋

อดส่าห์เยื้อนนอนเฮือนฟากไม้ไผ่
บาดโชคใหญ่มาแล่นเข้าสินอนแป้นแผ่นกระยูง

คองคอยเจ้าจนเหมิดเขตพรรษา
ว่าสิสิกออกมาผัดว่าคากฐินทอด
บัดเหมิดเขตพรรษาแล้วยังเฉยอยู่คือเก่า
สิให้คอยให้ฮอดเฒ่าเซาแล้วข่อยบ่คอย

โอนอ..ฮักน้องกับเณรอ้ายผิดธรรมพระเจ้ากล่าว
ขอให้นางนาถน้องคองถ้าบ่าวพี่ชาย
อย่าได้หมายปั้นปั่นใจให้ชายอื่น
ขื่นน้องฮักอ้ายแท้ให้แลอ้ายแต่ผู้เดียวเด้อ นางเอ้ย
ส.วิทวัส

คิดฮ้อดน้องนอนบ่อิ่มเต็มตา
ผวานำแต่ความฮักจนจ่อยโซเหลืองไข้
นอนกะนอนบ่ได้คนิงใฝ่ฝันหา
เกือบแม่นมรณาตายคอบนางหลายครั้ง
เกือบบ่ยังมาได้หลายวันวอนแอ่ว
คันแม่นตายกะแล้วคงแคล้วห่วงนาง

สิ่งดีๆ สำหรับคนอีสาน

สามัคคีกันไว้คือข้าวเหนียวหนึ่งใหม่
อย่าได้เภท์แตกม้างคือน้ำถืกข้าวเหนียว
สามัคคีกันไว้คือฝนแสนห่า
ตกลงมาจากฟ้า ไหลโฮมโห่งอยู่หนอง

ไผว่าอีสานฮ้าง สิจูงแขนมันไปเบิ่ง
ศิลปะวัฒนะธรรมตั้งอยู่โจ้โก้ มันซิฮ้างบ่อนใด

ไกลขอให้ไกลแต่บ้านฮั้วไฮ่นาสวน
ไกลขอให้ไกลแต่มวลหมู่เฮือนกับเล้า
ส่วนว่าวาจาเว้าสองคนเฮาอย่าได้ห่าง
ต่างคนแม่สิอยู่ต่างบ้าน ความเว้าอย่าห่างกัน..

พี่น้องเอ่ย… เพิ่นว่าแต่ก่อนกี้คนอยู่ในพื้นบ้านฮักแก่นแพงกัน
ความสัมพันธ์มีหลายระหว่างชนชุมเชื้อ
สิไปเหนือหรือใต้ไปทางใด๋กะม่วนชื่น
บ่มีเงินบาทเบี้ยทางท้องกะอิ่มเต็ม
ตกมาในสมัยสุมื้อนี้ม้าป่งเขาเสาป่งดอก
ผู้สาวออกนอกบ้านมารท้องก่องน้ำตา..

ฮักษาศีลไว้ภาวนาเฮ็ดใจเที่ยง
สลึงเดียวบ่ได้ซื้อเสียเงินซ้ำจั่งแม่นบุญ
สมถะวิปัสสนาพร้อมเป็นการไกลกิเลศ
ละให้หลุดลดให้เกี้ยง ผลได้แม่นนิพพาน

อาตมากะเปรียบคือไก่ผู้น้อย หัวแต่ก่อเฮียนขัน
ตกปีกขึ้นตนโตกะยังอ่อน ปากบ่ทันแก่กล้าจาเว้าบ่ทันเป็น

บ่อยากจาสอนถ้อย สอนหมาให้หอนเห่า
สอนเต่าให้ลงมุดน้ำ คอนนั้นบ่ควร
สอนกระบวนความฮู้ ครูบาร์นั้นผิดฮีต
สอนความฮู้ผู้เฒ่า ไผสิเว้าว่าดี

ศีลกับธรรมเฮ็ดเฮาดีได้ ควรตัดสินใจน้อมเข้าเพิ่ง
รัตนะพระไตรหน่วยแก้ว แนวไผเข้าเพิ่งซ้นสิอยู่เย็น
ไผบ่ถือศีลธรรมพระพุทธเจ้า เป็นคนเสียชาติเกิด
ไผบ่เชื่อธรรมพระพุทธเจ้า ตายถิ่มค่าอยู่ใส

ให้ค่อยคึดค่อยแก้ ค่อยแก่ค่อยดึง
ให้ค่อยขุดค่อยขน ค่อยคนค่อยค้ำ
ให้ค่อยทำค่อยสร้าง ค่อยวางใจคอยแล่น
ให้ค่อยอดค่อยแง้น มันสิได้ต่อนคำ